[!info] در مورد این مقاله… این اولین پست از سری پست‌های تعاملی و روایت‌پیمایی هست که دوست داشتم با یک ایده ساده اون رو آزمایش کنم. مدت‌هاست که گزارش‌ها و نوشته‌های مختلفی با این سبک می‌بینم که جالب‌ترین اون‌ها رو توی گزارش هوش مصنوعی ۲۰۲۷ و گزارش اخیر آنتروپیک برای آینده اقتصاد دیدم.

طبیعتا این یک تلاش اولیه‌ست و نخواستم خیلی پیچیده‌ش کنم که از اجراش سر باز بزنم، اما به نظرم پتانسیل این نوع محتوا واقعا بالاست. خوشحال می‌شم از راه‌های مختلف بهم بازخوردش رو بدین. و البته اگر دوست داشتید برای کسب و کار خودتون با این سبک آزمایش کنید خوشحال می‌شم با هم صحبت کنیم.

اگر رشته شما مدیریت هست یا عاشق عکاسی هستید، قطعا با کُداک و داستان غم‌انگیز سقوط اون برخورد داشتید. چیزی که معمولا در مورد کُداک گفته می‌شه اینه که این شرکت دوربین دیجیتال رو اختراع کرد، اما از ترس از بین رفتن بازار فروش فیلم‌های فیزیکی اون رو پنهان کرد و جلوی ورود دوربین‌های دیجیتال به بازار رو گرفت، اما در نهایت این محصول انقلابی کُداک رو از پا در آورد.

اما این داستان یک مشکلی داره و اون هم اینه که کُداک تو سال ۲۰۰۵ بیشترین دوربین دیجیتال رو در آمریکا فروخت. و البته طبق چیزی که می‌دونیم هفت سال بعد ورشکست شد. پس داستان واقعی چی بود؟

این یک نوشته تعاملیه. داستان با اسکرول‌های شما به جلو می‌ره و می‌تونید با اون تعامل کنید. حتما حدس خودتون رو هم ثبت کنید تا در آخر ببینید که چقدر درست فکر می‌کردید.

افسانه‌ای که خیلی خوب جا افتاده

سال ۱۹۷۵، استیو ساسون، مهندس کُداک، دستگاهی اختراع کرد که تاثیری مثل زلزله داشت. دستگاهی به اندازه یک تُستر که بدون نیاز به فیلم می‌تونست عکس‌هایی با رزولوشن یک‌صدم مگاپیکسل (۰٫۰۱ MP) ثبت کنه. اولین دوربین دیجیتال تاریخ در دل شرکت کُداک ساخته شده بود.

کُداک که مهم‌ترین شرکت در زمینه دوربین‌های آنالوگ بود، نمی‌خواست جایگاهش رو از دست بده و به همین خاطر تصمیم گرفت تا جایی که می‌تونه جلوی ورود دوربین‌های دیجیتال به بازار رو بگیره. در نتیجه این محصول برای حدود ۲۵ سال کنار گذاشته شد.

اما در نهایت دوربین دیجیتال به بازار اومد و کُداک رو از بین برد.

یکی از رقبای کُداک اما راه دیگری رو رفت. این شرکت با بهتر شدن کیفیت عکاسی دیجیتال تمام تمرکزش رو روی تولید دوربین‌های دیجیتال گذاشت و همین باعث شد تا سال ۲۰۰۵ به رهبر بازار در آمریکا تبدیل بشه.

چه بر سر کُداک اومد؟

قبل از اینکه به «چرایی» ماجرای سقوط کُداک برسیم، بهتره ببینیم «چه» اتفاقی افتاد. نمودار روبه‌رو درآمد سالانه کُداک رو نشون می‌ده. با اسکرول کردن، اتفاقات هر دوره رو می‌بینید.

چهار نکته

بر خلاف داستان‌پردازی‌های ساده‌انگارانه، کُداک همه کار کرد تا از سرنوشت شومی که می‌دونست در انتظارشه فرار کنه. مثلاً روی تولید سنسورهای ثبت تصویر سرمایه‌گذاری کرد، یا همونطور که بالاتر گفتیم حتی سایت اشتراک عکس Ofoto رو در سال ۲۰۰۱ خرید.

اما چهار نیروی مختلف در کنار هم کار رو تموم کردن.

یافته ۱

کُداک وارد دیجیتال شد و حتی موفق هم بود

اولین چیزی که باید از روایت‌های معمول زیر سوال بره اینه که کُداک از دنیای دیجیتال فرار کرد! کُداک نه‌فقط وارد بازار دوربین دیجیتال شد، بلکه در بزرگ‌ترین بازار جهان، یعنی آمریکای شمالی اول شد.

در سال ۲۰۰۵ سهم کُداک از بازار آمریکا به ۲۴٫۹ درصد رسید، در حالی که سال قبلش ۲۱ درصد بود. کنون (Canon) با ۱۷٫۷ درصد دوم شد و سونی با ۱۶٫۹ درصد سوم. یعنی کُداک در همون زمینی که می‌گن ازش فرار کرده بود، رقبای ژاپنیش رو شکست داد.

پس هر توضیحی برای مرگ کُداک که با «ندید» یا «نفهمید» شروع می‌شه، با این نکته همخوانی نداره.

یافته ۲

درست زمانی که به پول نیاز داشت، بساطش خالی بود

برنده شدن در دیجیتال بهای گزافی داشت و کُداک برای تأمین این هزینه، به دارایی‌هایی نیاز داشت که چند سال قبل‌تر، خودخواسته از دست داده بود.

آخرین روز سال ۱۹۹۳، کُداک بخش شیمیایی خودش رو به شکل شرکت مستقل Eastman Chemical از خودش جدا کرد و سهامش رو بین سهامداران تقسیم کرد. دلیل این مستقل شدن، بدهی‌های این بخش در اون زمان عنوان شد که باعث کاهش سود کل کُداک می‌شد. بخش شیمیایی در زمان جدا شدن حدود ۴ میلیارد دلار می‌ارزید.

شرکت ایستمن کمیکال امروز هنوز زنده است و در پایان سال ۲۰۲۵ ارزش بازارش حدود ۷ میلیارد دلار بوده. این دقیقا همون منبع درآمد پایداری بود که می‌تونست هزینه گذار کُداک به دیجیتال رو پرداخت کنه اما در سال‌های بحران دیگه نبود.

و این دقیقا چیزی بود که می‌تونست داستان رو تغییر بده.

یافته ۳

هر موفقیت در دیجیتال، یک شکست در آنالوگ بود

این بخش اصلی ماجراست: هرچقدر کُداک در بخش دیجیتال موفق‌تر می‌شد، فروش بخش آنالوگ کمتر می‌شد، تا جایی که ضررده شد.

این ماهیت نوآوری‌های برهم‌زننده (Disruptive Innovation) هست که باعث می‌شه بازیگر قدیمی نه راه پس داشته باشه نه راه پیش. اگر تغییر نکنه از صحنه روزگار محو می‌شه، و اگر تغییر کنه محصول سودده و اصلی خودش رو از بین برده و ضررده می‌شه!

کُداک در دو بازاری می‌جنگید که یکی از اون‌ها داشت دیگری رو می‌بلعید. و برای جلوگیری از ضرردهی، گاهی تصمیم‌های عجیبی گرفته می‌شد. مثلا سایت اشتراک عکسی که خریده بودن رو تبدیل به محلی برای سفارش چاپ عکس کردن. یعنی ابزاری که برای آینده بود رو خرج نجات کسب‌وکار گذشته کردن.

نتیجه این فشار در نمودار پایین مشخصه. بودجه تحقیق و توسعه کُداک در سال ۲۰۰۵ به اوج ۸۹۲ میلیون دلار رسید و شش سال بعد به ۲۷۴ میلیون دلار کاهش پیدا کرد. یعنی کمتر از یک‌سوم.

به همین خاطر با اینکه سال ۲۰۰۵ بیشترین دوربین دیجیتال را فروخت، هر روز ضعیف‌تر می‌شد.

یافته ۴

و در نهایت اسمارتفون وارد بازی شد

سال ۲۰۰۷ با معرفی آیفون آخرین ضربه هم زده شد، ولی نه فقط به کُداک.

با معرفی اسمارتفون بخش زیادی از بازار دوربین دیجیتال از بین رفت، چون افراد به دوربین روی گوشی‌ها که هر سال بهتر می‌شد راضی بودن. و کمی بعد اینستاگرام هم شکل ثبت خاطرات آدم‌ها رو به کلی تغییر داد.

اعداد مرتبط با این اتفاق تکان‌دهنده‌ست. فروش جهانی دوربین دیجیتال در سال ۲۰۱۰ به اوج ۱۲۱ میلیون دستگاه و در سال ۲۰۲۳ به ۷٫۷ میلیون دستگاه رسید. یعنی ۹۴ درصد بازار محو شده!

ارزش این بازار هم همین مسیر رو رفت و ۵۹٪ افت کرد. کُداک در اوج خودش نزدیک ۱۶ میلیارد دلار درآمد داشت که به پول امروز بیش از ۳۰ میلیارد دلار می‌شه.

در یک کلام بازاری که کُداک در اون شماره یک بود، دیگه وجود نداره!

اما نکته مهم اینه که این ضربه به همه خورد و نیکون (Nikon) و کنون (Canon) و سونی (Sony) هم در همین بازار آب‌رفته به فعالیتشون ادامه دادن. در واقع این «آب رفتن بازار» توضیح می‌ده که چرا عکاسی دیگه صنعت بزرگی نیست، ولی توضیح نمی‌ده که چرا کُداک ورشکسته شد و فوجی‌فیلم نشد.

سه سرنوشت ممکن

اینجا وارد سناریوهای خیالی می‌شیم. دو کارت دوم و سوم «چه می‌شد اگر» هستن و نمی‌شه بهشون گفت پیش‌بینی. در واقع هیچ‌کس نمی‌تونه با قطعیت بگه این مسیرها به کجا می‌رسید. اما می‌شه حدس زد در صورت اتفاق افتادنشون چه می‌شد.

برگردیم سر حدس شما

تنها درسی که نمی‌شود گرفت

درس‌های زیادی می‌شه از سرنوشت کُداک گرفت.

اینکه اگر بخش فراورده‌های شیمیایی‌ جدا نشده بود، مثل فوجی‌فیلم زنده می‌موند. یا اینکه باید به جای پافشاری روی صنعت عکاسی روی منابعش تمرکز می‌کرد. اینکه برنده شدن در بازار جدید فایده‌ای نداره اگر ترازنامه‌ شما تحمل هزینه گذار رو نداشته باشه.

اما تنها درسی که نمی‌شود گرفت این است که کُداک از دنیای دیجیتال فرار کرد.

اعداد و منابع